OpenStreetMap (OSM) یک پروژه بین المللی، متن باز و مشارکتی برای ساخت نقشه ای آزاد و قابل ویرایش از سراسر جهان است. این پروژه مانند ویکی پدیا برای داده های مکانی عمل می کند؛ یعنی هر کسی می تواند اطلاعات جغرافیایی مانند جاده ها، ساختمان ها، رودخانه ها، کاربری اراضی، نقاط دیدنی و حتی جزئیات شهری را به نقشه اضافه و یا ویرایش کند.
تمامی داده های OSM تحت مجوز آزاد Open Database License (ODbL) منتشر می شوند و هر کسی می تواند از آن ها برای مقاصد شخصی، تجاری، تحقیقاتی یا دولتی استفاده کند، به شرطی که منبع را ذکر کرده و تغییرات خود را نیز به صورت آزاد در اختیار دیگران بگذارد.داده های OSM به دلیل دقت بالا، به روزرسانی مداوم و پوشش گسترده، یکی از معتبرترین منابع داده های مکانی در جهان محسوب می شود و توسط بسیاری از شرکت های بزرگ، سازمان های دولتی، دانشگاه ها و توسعه دهندگان نرم افزار استفاده می شود.
لایه های OSM ایران، چه اطلاعاتی را ارائه می کنند؟
در این بخش اطلاعاتی را که می توان از یک داده Open Street Map به دست آورد، با هم مرور می کنیم:
فایل اصلی و عمومی
فرمت
PBF (Protocolbuffer Binary Format) فرمت فشرده و دودویی اختصاصی OSM
کاربرد
این فایل برای کاربران حرفه ای و توسعه دهندگانی طراحی شده است که با ابزارهای خط فرمان OSM کار می کنند. مهم ترین ابزارهایی که با این فرمت سازگارند عبارتند از:
| ابزار | کاربرد |
|---|---|
|
Osmium |
پردازش، فیلترکردن، ادغام و آنالیز سریع فایل های OSM |
|
Osmosis |
تبدیل فرمت، استخراج زیرمنطقه، اعمال تغییرات افزایشی (diff) |
|
imposm |
ایمپورت داده های OSM به پایگاه داده های مکانی مثل PostgreSQL/PostGIS |
|
osm2pgsql |
ایمپورت به PostgreSQL/PostGIS برای رندرینگ نقشه با Mapnik/OpenStreetMap Carto |
|
mkgmap |
تبدیل داده های OSM به نقشه های قابل استفاده در دستگاه های GPS جی ارمین (Garmin) |
|
osm2pq و سایر کتابخانه های تحلیل شبکه |
برای تحلیل مسیر، محاسبه کوتاه ترین مسیر، تحلیل دسترسی و … |
اگر شما یک توسعه دهنده، تحلیل گر GIS یا متخصص داده هستید که می خواهید داده های OSM را در پروژه های خود پردازش کنید، این فایل بهترین گزینه است.
فایل Shapefile
فرمت
Shapefile فرمت استاندارد صنعت GIS) به همراه فایل های پشتیبانی (shx, dbf, prj, cpg)
کاربرد
این فایل برای کاربران نرم افزارهای دسکتاپ GIS بسیار مناسب است. شما می توانید پس از دانلود، آن را از حالت فشرده خارج کرده و در نرم افزارهای زیر باز کنید:
ArcGIS (همه نسخه ها)
QGIS (محبوب ترین نرم افزار متن باز GIS)
MapInfo
Global Mapper
GRASS GIS
SAGA GIS
AutoCAD Map 3D
و هر نرم افزار دیگری که از فرمت Shapefile پشتیبانی می کند.
فایل های Shapefile شامل لایه های جداگانه ای برای نقاط (Point)، خطوط (Line) و پلی گون ها (Polygon) هستند و شما می توانید آن ها را به راحتی در محیط های GIS باز کرده، ویرایش، نمادگذاری و تحلیل کنید.
توجه: فرمت Shapefile دارای محدودیت هایی مانند طول نام فیلدها (حداکثر ۱۰ کاراکتر) و عدم پشتیبانی از یونیکد در نسخه های قدیمی است، اما همچنان پرکاربردترین فرمت تبادل داده در GIS محسوب می شود.
برای مطالعه کامل ساختار این فایل ها، می توانید توضیحات رسمی فرمت Shapefile (PDF) را مطالعه کنید.
برای دانلود آخرین ورژن از فایل شیپ فایلOpen Street Map ایران به آدرس نقشه shapefile کل ایران مراجعه نمایید. توجه کنید که این فایل با بروزرسانی از طریق منبع اصلی، همواره به روزرسانی می شود.
فایل Geopackage
فرمت
Geopackageفرمت مدرن و استاندارد OGC بر پایه SQLite
کاربرد
این فرمت به عنوان جانشین مدرن Shapefile معرفی شده است و مزایای قابل توجهی دارد:
| مزیت | توضیحات بیشتر |
|---|---|
|
پشتیبانی از یونیکد |
نام های فارسی به درستی ذخیره و نمایش داده می شوند |
|
حجم کمتر |
نسبت به Shapefile فشرده تر است (با وجود اینکه حجم فایل زیپ شده بیشتر به نظر می رسد، اما در عمل اطلاعات بیشتری را با حجم بهینه تر ذخیره می کند) |
|
پشتیبانی از هندسه های سه بعدی |
امکان ذخیره ارتفاع و مدل های سه بعدی |
|
ذخیره چندین لایه در یک فایل |
برخلاف Shapefile که هر لایه چندین فایل مجزا دارد، Geopackage همه چیز را در یک فایل نگه می دارد |
|
پشتیبانی از سبک های نمایشی |
می توان تنظیمات نمادگذاری را در خود فایل ذخیره کرد |
|
عملکرد بهتر در پایگاه داده |
به دلیل ساختار SQLite، کوئری زدن روی داده ها بسیار سریع تر است |
اگر با نرم افزارهای مدرن GIS کار می کنید، به ویژه QGIS (نسخه ۳ به بالا)، استفاده از این فرمت را به شدت توصیه می کنیم. همچنین بسیاری از کتابخانه های پایتون مانند geopandas، fiona و sqlalchemy به خوبی از این فرمت پشتیبانی می کنند.
اطلاعات مهم درباره حریم خصوصی و حذف متادیتا
لطفاً به این نکته بسیار دقت کنید:
فایل هایی که در این سرور عمومی ارائه می شوند، فاقد اطلاعات شناسایی شخصی مشارکت کنندگان OpenStreetMap هستند. به عبارت دقیق تر، در این فایل ها:
. نام کاربری (username) contributors حذف شده است
. ناسه کاربری (user ID) حذف شده است
. شماره changeset (که به ویرایش های خاص هر کاربر اشاره دارد) حذف شده است.
دلیل این کار، رعایت مقررات عمومی حفاظت از داده های اتحادیه اروپا (GDPR) است، زیرا OpenStreetMap Foundation در اروپا مستقر است و موظف است از اطلاعات شخصی contributors محافظت کند.
اگر شما خودتان یک مشارکت کننده فعال در OSM هستید و به متادیتای کامل (شامل نام کاربری و شناسه ویرایش ها) برای تحلیل های خاص خود نیاز دارید، این داده ها در سرور داخلی (internal server) در دسترس هستند و فقط برای contributors تأییدشده قابل دسترسی خواهد بود. در واقع برای دسترسی به این اطلاعات باید به عنوان یک contributor احراز هویت کنید.
تبدیل داده های OSM به ShapeFile
راه های زیادی برای تبدیل داده های OSM ایران به ShapeFile وجود دارد، از استفاده از کدنویسی گرفته تا تنظیمات دستی، اما از آنجا که شعار ما در ژئومپ زون همیشه ساده سازی عملیات ها و برگزیدن راحت ترین مسیرها برای ذخیره انرژی و زمان است، به شما پیشنهاد میکنیم تا از سایت MyGeoData برای این تبدیل استفاده کنید.
این داده ها در چه پروژه هایی استفاده می شود؟
برای اینکه بهتر متوجه شوید این فایل ها در چه فعالیت ها و پروژه هایی به کار شما می آیند و می توانید از آن ها استفاده کنید، بیایید تا چند نمونه از کاربردهای واقعی استفاده از این داده ها را با هم بررسی کنیم:
۱. ساخت اپلیکیشن های مسیریابی و ناوبری
بسیاری از استارت آپ های ایرانی از داده های OSM برای ساخت اپلیکیشن های مسیریابی، پیمایش و حمل ونقل استفاده می کنند. با این داده ها می توانید:
. مسیر بهینه بین دو نقطه را محاسبه کنید
. زمان سفر را تخمین بزنید
. نزدیک ترین خدمات (پمپ بنزین، تعمیرگاه، بیمارستان) را پیدا کنید
. و ترافیک را شبیه سازی کنید
۲. تحلیل های شهری و برنامه ریزی
شهرداری ها، وزارت راه و شهرسازی، شرکت های مشاور و دانشگاه ها از این داده ها برای:
. تحلیل دسترسی به خدمات شهری
. شناسایی نقاط حادثه خیز
. برنامه ریزی برای توسعه حمل ونقل عمومی
. مطالعات جمعیتی و توزیع خدمات
استفاده می کنند.
۳. تولید نقشه های آفلاین
اگر اپلیکیشن یا دستگاه GPS دارید که نیاز به نقشه آفلاین دارد، این فایل ها منبع اصلی تهیه نقشه هستند.
۴. تحلیل های محیط زیستی و منابع طبیعی
با استفاده از لایه های پوشش اراضی، آب راه ها و مناطق حفاظت شده، سازمان های محیط زیست می توانند:
. تغییرات کاربری اراضی را ردیابی کنند
. مناطق سیل گیر را شناسایی کنند
. برای مدیریت منابع آب برنامه ریزی کنند
۵. تحقیقات دانشگاهی و پایان نامه ها
بسیاری از دانشجویان رشته های GIS، شهرسازی، جغرافیا، مهندسی عمران، علوم کامپیوتر و داده کاوی از این داده ها برای پروژه های تحقیقاتی خود استفاده می کنند.
۶. ساخت داشبوردهای مدیریتی و نقشه های تحت وب
شرکت ها و سازمان ها با استفاده از کتابخانه هایی مثل Leaflet، OpenLayers، MapLibre و Mapbox می توانند نقشه های تعاملی تحت وب با داده های OSM بسازند و آن ها را در اختیار تیم های خود یا عموم قرار دهند.
۷. یادگیری و آموزش
بسیاری از دوره های آموزشی GIS و برنامه نویسی نقشه از داده های OSM به عنوان داده های آموزشی استفاده می کنند، چون رایگان، واقعی و با کیفیت هستند.
جمع بندی و پیشنهادات
| اگر شما ... هستید | بهترین گزینه برای شما |
|---|---|
|
توسعه دهنده بک اند، متخصص دیتا، یا کاربر خط فرمان |
فایل PBF (iran-latest.osm.pbf) |
|
کاربر GIS، نقشه کش، تحلیل گر شهری، یا دانشجو |
فایل Geopackage (iran-latest-free.gpkg.zip) – مدرن تر و بهتر |
|
کاربر نرم افزارهای قدیمی GIS یا نیاز به سازگاری حداکثری |
فایل Shapefile (iran-latest-free.shp.zip) |
|
توسعه دهنده وب یا موبایل (نقشه تعاملی) |
فایل های MVT (Shortbread) |
|
کسی که داده دارد و فقط به تغییرات جدید نیاز دارد |
فایل های .osc.gz |
اگر درباره داده های OpenStreetMap سوال بیشتری دارید و یا نیاز به راهنمایی بیشتر دارید، در بخش نظرات یا از طریق تماس با ما مطرح کنید، تیم ژئومپ زون میکوشد تا در اولین فرصت، بهترین پاسخ ها را برای شما آماده کند.
لینک های کاربردی
https://download.geofabrik.de/
